تصادفی یکماه اخیر

همه در کنار هم می‌خندیم

ژان پیر مارتینز

گفتگوی اختصاصی با ژان پیر مارتینز، نویسنده  و نمایشنامه‌نویس مطرح فرانسوی «جمعه سیزدهم»

 

مشهدتئاتر– ژان پی‌یر مارتینز، نمایشنامه‌نویس، در سال ۱۹۵۵ در فرانسه متولد شده است. او علاوه بر نمایشنامه، سناریوی سریال‌های متعددی را نوشته است. مارتینز در رشته‌ی ادبیات انگلیسی و اسپانیایی از دانشگاه سوربون فارغ‌التحصیل شده است و نیز در رشته‌های زبانشناسی، علوم اجتماعی، اقتصاد و فیلمنامه‌نویسی تحصیلات آکادمیک دارد که تأثیر این تحصیلات در نمایشنامه‌های او مشهود است. او تا کنون بالغ بر ۳۰ نمایشنامه نوشته است که اغلب آن‌ها کمدی هستند. مارتینز در حال حاضر علاوه بر نوشتن، به تدریس نشانه‌شناسی مشغول است و نیز در زمینه‌های گوناگون برای مجلات و روزنامه‌های معتبر اروپایی مقاله می نویسد. برخی نمایشنامه‌های او به زبان‌های دیگر از جمله اسپانیایی و انگلیسی ترجمه شده‌اند. در ایران دو نمایشنامه “جمعه، سیزدهم” و ” اون آقا، اون خانوم” از او به زبان فارسی ترجمه شده است.

در ادامه گفتگوی امیر هاشمی‌مهر، مترجم و کارگردان “جمعه، سیزدهم” با نویسنده نمایشنامه را می‌خوانید:

– در ابتدا، درباره پیشینه‌تان به‌عنوان نمایشنامه‌نویس برای‌مان بگویید!

وقتی بچه بودم، دوست داشتم نویسنده شوم. رسیدن به این رویا مدت زیادی طول کشید. اول به عنوان مترجم ادبی و بعد به‌عنوان نویسنده فیلمنامه برای تلویزیون کار کردم و بعد از آن به نمایشنامه‌نویسی روی آوردم. وقتی شروع به نوشتن نمایشنامه کردم، یعنی ۱۵ سال پیش، اینترنت تازه آمده بود و تصمیم گرفتم متن نمایشنامه‌هایم را برای دانلود در وب سایت‌ام La Comédiathèque (https://comediatheque.net) بگذارم. این کار باعث شد نمایشنامه‌هایم در سراسر دنیا به زبان فرانسوی، اسپانیایی و انگلیسی، شناخته شوند. امروز، می‌توانم با افتخار بگویم یکی از نمایشنامه‌نویس‌های فرانسوی هستم که خوشبختانه نه تنها در فرانسه، بلکه در سراسر اروپا و آمریکا (از کانادا تا آرژانتین) شناخته شده‌ام. خیلی خوشحالم و افتخار می‌کنم که کمدی‌هایم توسط گروه‌ها و افراد گوناگون، در کشورهای مختلف اجرا می‌شود. این برای من راهی‌ست که بتوانم با افرادی با نگاه‌های متفاوت آشنا شوم، که اگر این نمایشنامه‌ها نبود، هرگز فرصتی برای آشنایی با آن‌ها پیدا نمی کردم.

 

– پیام جمعه سیزدهم چیست؟ از نظر رابطه بین آدم‌ها، تکنولوژی و تأثیر رسانه روی آدم‌هایی که در دنیای مدرن زندگی می‌کنند!

جمعه سیزدهم قبل از هر چیز انتقاد از ریاکاری در جامعه ست، اما این ریاکاری و تظاهر اجتماعی صرفا به مدرنیته ارتباط ندارد. مولیر هم خیلی پیش تر از آن چیزی که ما مدرنیته می نامیم، تظاهر و دو رویی را به سخره می گرفت. اگر زمان مولیر را نسبت به گذشته دورتر در نظر بگیریم، آن زمان هم مدرن محسوب می شود.

– به نظر شما دنیای شخصیت های جمعه سیزدهم چقدر شبیه زوج ها و افرادیست که در کشورهای دیگر دنیا، مانندایران (به عنوان کشوری در حال توسعه) زندگی می کنند؟

از نظر من در سراسر دنیا شخصیت‌های مضحک (بورژوای نجیب زاده، زنان دانشمند، خسیس، زنان فضل فروش مضحک، مردم گریز، تارتوف و …) وجود دارند- در هر کشور و هر فرهنگی. طنز، ظرفی است برای خود انتقادی. همه ما (از جمله خود من، البته) شخصیت مضحکی درون مان داریم که باید به آن بخندیم، به جای اینکه متظاهرانه رفتار کنیم و به دنبال این باشیم که به دیگران درس اخلاق دهیم.

– نظرتان در این مورد که نمایشنامه “جمعه سیزدهم”، در ایران ترجمه و اجرا می شود، چیست؟

وقتی این نمایشنامه و خیلی دیگر از نمایشنامه‌هایم را می‌نوشتم، فکر می‌کردم کمدی‌هایم فضا و حال و هوای فرانسوی دارند، چون از فرانسه صحبت می‌کنند و مردم فرانسه را ریشخند می‌کنند. شگفت‌زده شدم وقتی دیدم که آن‌ها می‌توانند در کشورهای دیگر دنیا هم توجه مردم را جلب کنند و برای‌شان جالب باشند. “جمعه سیزدهم” در فرانسه، و همین طور آمریکا، آرژانتین، هند و… اجرا شده است و حالا در ایران اجرا می شود. از این اتفاق خوشحالم، چون نشان می‌دهد همه ما مشترکاتی داریم و این بسیار دلگرم‌کننده است. ما کاری می‌کنیم مردم به ما بخندند و به این شکل در اصل به خودشان می‌خندند، و در پایان همه در کنار هم می خندیم و این تعریف من از طنز است.

 

– یک بار از ارتباط بین آدم‌های “جمعه سیزدهم” و شخصیت‌های نمایشنامه‌های مولیر گفتید. لطفاً کمی بیشتر توضیح دهید!

بیشتر کمدی های مولیر، کمدی شخصیت هستند، به این معنی که مولیر باعث می‌شود مردم نه فقط به موقعیت‌ها، بلکه به شخصیت‌های مضحک بخندند. در حقیقت، اسم نمایشنامه‌های مولیر، شخصیت‌های مضحک را توصیف می‌کنند (بورژوای نجیب زاده، زنان دانشمند، خسیس، زنان فضل فروش مضحک، مردم گریز، تارتوف و …). مولیر افراد معاصر خودش را به سخره می‌گیرد و نشان می‌دهد چقدر دو رو هستند، به ویژه زمانی که وانمود به صمیمیت می کنند. آخر این که، مولیر یک اخلاق گراست و من هم خودم را اخلاق گرا می‌دانم. درست است که “جمعه سیزدهم” موقعیتی مضحک را تصویر می‌کند، اما بیشتر کمدی شخصیت است. این که چگونه این شخصیت‌های مضحک(که تظاهر به صداقت، سخاوت و خردمندی می‌کنند) در وضعیتی غیرعادی، واکنش‌هایی عجیب و غریب دارند، نشان می‌دهد که در واقعیت متظاهر، خودخواه و ابله هستند.

 

– و کلام آخر؟!

در آخر می خواهم بگویم که این تبادل و تعامل با شما را، به‌عنوان نماینده جوان‌های ایران، دوست دارم و مطمئن هستم آینده‌ای بهتر و روابطی دوستانه‌تر برای همه ما رقم خواهید زد.

قبلی «
بعدی »

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نسخه چاپی