برگزیده

تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۱۰/۱۶ - ۱۹:۲۱

محتوا داریم، ساختار نه

معین محب‌علیان؛ مترجم مطرح مشهدی از ضعف متون نمایشی فارسی می‌گوید مشهدتئاتر- فاطمه خلخالی استاد- معین محب‌علیان، مترجم مطرح مشهدی در حوزه ترجمه نمایشنامه، قرار است به‌زودی دو کتاب دیگر را نیز که به صورت مشترک با «آراز بارسقیان» ترجمه کرده است، روانه بازار کتاب کند. «قرمز و سه نمایشنامه دیگر» از جان لوگان و […]

محتوا داریم، ساختار نه

معین محب‌علیان؛ مترجم مطرح مشهدی از ضعف متون نمایشی فارسی می‌گوید

مشهدتئاتر- فاطمه خلخالی استاد- معین محب‌علیان، مترجم مطرح مشهدی در حوزه ترجمه نمایشنامه، قرار است به‌زودی دو کتاب دیگر را نیز که به صورت مشترک با «آراز بارسقیان» ترجمه کرده است، روانه بازار کتاب کند. «قرمز و سه نمایشنامه دیگر» از جان لوگان و «مابین محله ریورساید و دیوانگی» نوشته استفان ادلی، عنوان دو کتاب یاد شده است که قرار است در نشر «یک‌شنبه» منتشر شود.محب‌علیان متولد ١٣۶٧ و دارای مدرک کارشناسی زبان و ادبیات انگلیسی از دانشگاه «حکیم سبزواری» است. او همچنین دانش‌آموخته ارشدِ رشته بازیگری از دانشکده «سینماو تئاتر» دانشگاه هنر تهران است. این مترجم جوان مشهدی تاکنون ١۴ اثر را در حوزه ترجمه نمایشنامه با ناشرانی همچون افراز، یک‌شنبه، دیبایه، بوتیمار و نودا منتشر کرده است. «دونات‌های عالی» از تریسی‌لتس، «شام یک‌شنبه» از دیانا گرنت، «۴٠٠٠ مایل» و «بلویل» از ایمی هرتزاگ و «مساله پیچیده» از تام استوپارد، برخی از آثار اوست که از زبان انگلیسی به فارسی برگردانده است. افزون بر این، مقاله، نقد، داستان و یادداشت‌های فراوانی را تاکنون در مجلاتی چون هنروتجربه، کرگدن، نوشتا، نمایش، آزما، فرهنگ امروز و روزنامه‎های شرق و خراسان به چاپ رسانده است. با او که بازیگر و کارگردان تئاتر نیز هست، درباره هنر ترجمه گفت وگو کردیم.

 

در زمان ترجمه، به مسائلی از این دست که متن را ادبی ترجمه کنید یا برای اجرا بر روی صحنه مناسب باشد فکر می‌کنید؟

در درجه اول، وفاداری به خود متن برایم مهم است. سعی می‌کنم به فضای نمایشنامه پایبند باشم. موضوعی که روشن است این است که ترجمه واژه به واژه، به متن ضربه می‌زند و کار را بی‌روح می‌کند؛ به‌ویژه در متون نمایشی که قرار است به مرحله اجرا برسد. این آسیبی است که متأسفانه در کار مترجمان جوان دیده می‌شود. در درجه بعد می‌کوشم متن قابلیت اجرا هم داشته باشد، چون اگر نمایشنامه روی صحنه برود، در فروش خود کتاب هم تأثیردارد.

 

چه مبنایی برای انتخاب نمایشنامه‌ها دارید؟

من نمایشنامه‌های مدرن را ترجمه می‌کنم و ملاک‌هایم برای انتخاب، به جز جذابیت متن، جوایز معتبری است که به اثر تعلق گرفته است. همچنین به هم‌آهنگ‌ بودن آن با فرهنگ خودمان و مسائل جزئی‌تری مثل اینکه چه تعداد شخصیت دارد و در چه ژانری قرار می‌گیرد توجه می‌کنم.

 

در مواجهه با موارد ممیزی در برگردان آثار نمایشنامه، چه رویکردی دارید؟

پیش از ترجمه اثر، خلاصه آن را می‌خوانم تا چنانچه محتوا مشکل ممیزی داشته باشد، آن را ترجمه نکنم. به همین دلیل پیش نیامده که کاری را ترجمه کنم و قابل‌چاپ نباشد. از این مرحله که بگذریم، ممیزی‌هایی که شامل جملات می‌شود، معمولا قابل پیش‌بینی نیست و بعد از فرستادن به اداره ارشاد، مشخص می‌شود که باید روی آن اصلاحیه بخورد.

 

اینکه شما خودتان بازیگر و کارگردان تئاتر هم هستید، آیا در کار ترجمه تأثیری می‌گذارد؟

آشنایی با ابزار و چهارچوب تئاتر، در ترجمه نمایشنامه تاثیر بسیاری دارد و در مجموع سبب می‌شود خواننده با متن، احساس بیگانگی نکند و مترجم را به عنوان عضوی از ‌خانواده تئاتر بپذیرد. درصورتی که اگر این آشنایی نباشد، ممکن است مخاطب مجبور باشد انرژی دوچندانی برای فهم متن به کار گیرد.

 

برای اینکه واژگان خوبی را در برگردان آثار به‌کار بگیرید، چقدر متون کهن و نیز ادبیات داستانی امروز خودمان را مطالعه می‌کنید؟

از بین متون کهن، به تاریخ بیهقی علاقه زیادی دارم و آن را مطالعه می‌کنم. از میان داستان‌نویسان معاصر هم آثار محمود دولت‌آبادی، شهریار مندنی‌پور و ابراهیم گلستان را بیشتر می‌خوانم. به همه مترجمان جوان و تازه‌کار هم پیشنهاد می‌کنم علاوه بر این‌ها، آثار دیگر نویسندگان موفق ادبی مثل احمد محمود و غلامحسین ساعدی را مطالعه کنند.

 

در میان مترجمان ایرانی، آثار چه کسانی را دنبال می‌کنید و از آنها تاثیر می‌گیرید؟

عبدا… کوثری، پیمان خاکسار، امیرمهدی حقیقت، محمد قاضی، نجف دریابندری، بیژن الهی، مهدی سحابی و لیلی گلستان مترجمان مورد علاقه‌ام هستند.

 

ترجمه نمایشنامه از زبان‌های مختلف، چقدر در جریان نمایشنامه‌نویسی و کیفیت خود تئاتر ما تاثیرگذار است؟

نخستین و مهم‌ترین تاثیر آن در شناخت تکنیک و ساختار نمایشنامه است، چون نقطه قوت نمایشنامه‌های غربی ساختار قوی آن‌هاست. از طریق ترجمه آثار خوب، می‌توان تقسیم‌بندی زمانی و صحنه، نوع نورپردازی، حتی تعداد ورود و خروج‌های شخصیت‌ها به صحنه و تعداد شخصیت‌های زن و مرد را در آثار مدرن دریافت. ضعفی که در نمایشنامه‌نویسان ما وجود دارد این است که با وجود داشتن محتوا برای نمایشنامه، با ساختارهای نو و مدرن آشنا نیستند. به همین خاطر است که تماشاچی هنگام دیدن تئاتر، خسته می‌شود. یکی دیگر از آسیب‌هایی که به دلیل ساختار ضعیف نمایشنامه اتفاق می‌افتد این است که با پایان باز در نمایش روبرو می‌شویم. به نظر من این ضعف نویسنده است. چون او نتوانسته پایان نمایشنامه را جمع کند، آن را برعهده مخاطب گذاشته است و من اسم آن را ورم احساسی نویسنده می‌گذارم که ضعف بزرگی است.

 

شما حدود پنج سال است که ساکن تهران شده‎اید، تئاترهای مشهد و پایتخت از نظر انتخاب متون نمایشنامه با هم تفاوتی دارند؟

متون کلاسیک سده‌های ١٧ و ١٨ در تئاتر مشهد اجرا نمی‌شود. بچه‌های حوزه تئاتر مشهد بیشتر به سمت کارهای مدرن و بیان دغدغه‌های اجتماعی گرایش دارند؛ اما در تهران به متون کلاسیک هم توجه می‌شود و بازخوانی آثار کلاسیک مثل مکبث زیاد اتفاق می‌افتد.

 

زبان مبدأ تمام ترجمه‌های شما انگلیسی است یا تاکنون از این زبان به عنوان واسطه ترجمه از زبان‌های دیگر هم استفاده کرده‌اید؟

فقط یک نمایشنامه است که زبان مبدأ آن فرانسه بود و من از انگلیسی آن را برگرداندم. اما بقیه ترجمه‌هایم، نمایشنامه‌های انگلیسی زبان بوده‌اند. دلیلش هم این است که هر زبانی ظرفیت و ظرایف خودش را دارد. برای نمونه، زبان انگلیسی به امور ملموس گرایش دارد و در اصطلاح، زبانِ باز است؛ اما زبان فرانسه به امور انتزاعی گرایش دارد و زبانی بسته است. به همین خاطر است که اگر یک فارسی‌زبان، هم زبان انگلیسی و هم فرانسه را بلد باشد، باز ترجیحش این است که متن انگلیسی را مطالعه کند.


برچسب ها :
دسته بندی : تازه ترین ها , گفتگو
ارسال دیدگاه