برگزیده

تاریخ انتشار : ۱۳۹۲/۱۱/۲۲ - ۱۲:۱۴

قد و بالای تئاتر مشهد در ۳۲ سال تئاتر فجر

نگاهی به افتخارآفرینی هنرمندان تئاتر مشهدی در سی و دو سال برگزاری جشنواره‌ بین‌المللی تئاتر فجر مشهدتئاتر- سید جواد اشکذری*: بدون‌شک تمام آوردگاه تئاتر یک شهر در یک جشنواره در سطح ملی خلاصه نمی‌شود اما همان جشنواره ملی مانند جشنواره تئاتر فجر، ویترین تمام‌نمای حضور و افتخارآفرینی هنرمندان تئاتر یک شهر در زمینه‌های مختلف هنرهای […]

قد و بالای تئاتر مشهد در ۳۲ سال تئاتر فجر

نگاهی به افتخارآفرینی هنرمندان تئاتر مشهدی در سی و دو سال برگزاری جشنواره بینالمللی تئاتر فجر

مشهدتئاتر- سید جواد اشکذری*: بدون‌شک تمام آوردگاه تئاتر یک شهر در یک جشنواره در سطح ملی خلاصه نمی‌شود اما همان جشنواره ملی مانند جشنواره تئاتر فجر، ویترین تمام‌نمای حضور و افتخارآفرینی هنرمندان تئاتر یک شهر در زمینه‌های مختلف هنرهای نمایشی محسوب می‌شود.

ورود به چهارمین دهه برگزاری جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر و نیز افتخارآفرینی­ های متعدد در این رویداد، بهانه‌ای برای عقب‌گرد‌مان به این جشنواره تئاتر کشورمان بود تا نیم‌نگاهی تاریخی به حضور مشهدی‌ها در این جشنواره داشته باشیم.

نگاهی گذرا به این نوشتار می‌تواند، ما را به این تحلیل برساند که در این مسیر ۳۲ساله، تئاتر مشهد کجا بوده، حالا در چه جایگاهی قرار دارد و درنهایت به کجا خواهد رفت؟

***

در نخستین سال برگزاری جشنواره تئاتر فجر که از دوازدهم تا بیست و دوم بهمن‌ماه سال۱۳۶۱ در تهران برپا شد، نام مشهد بر سرزبان‌ها افتاد. در این دوره تئاترهای «خانات» به کارگردانی رضا صابری، «شکست‌خورده‌ها» به کارگردانی محمد الهی و «وارثان زمین» به کارگردانی محمد ملتجی حضور داشتند و با ۳۸نمایش دیگر به رقابت ‌پرداختند.

در آن سال رضا صابری توانست عنوان بهترین نویسندگی و کارگردانی را از آن خود کند و علی آزادنیا بازیگر نمایش «خانات» به عنوان بهترین بازیگر مرد این دوره انتخاب شد. نمایش «خانات» که عنوان بهترین اثر جشنواره نخست را از آن خود کرد، از جریان‌سازترین تئاتر‌های آن زمان بود که مورد اعتراض شدید برخی هم قرار گرفت و شاید همین اتفاق سبب شکل‌گیری نمایشی به نام «مظلوم پنجم» شد که در دومین دوره جشنواره خوش درخشید. در این دوره که از سیزدهم تا بیست و دوم بهمن‌ماه۱۳۶۲ برگزار شد، تئاترهای «مظلوم پنجم» کار رضا صابری و «بعضی‌ها اینجورین» کار مهدی صباغی از مشهد با ۱۸اثر نمایشی دیگر به رقابت پرداختند. در این رویداد رضا صابری و مرحوم رضا سعیدی به ترتیب نویسندگی و کارگردانی دوم و بازیگری سوم را برای نمایش «خانات» و نیز مهدی صباغی بازیگری چهارم را برای بازی در نمایش «بعضی‌ها اینجورین» کسب کردند و حسین نوری، نویسنده خراسانی هم برای نگارش نمایشنامه «خرقه ارغوانی» رتبه اول را از آن خود کرد. گفتنی است هیئت‌داوران، جایزه ویژه‌ای را به رضا صابری، خالق نمایش «مظلوم پنجم» اهدا کرد. در سال بعد، او اثری را به جشنواره نیاورد اما به عنوان داور به قضاوت نشست. در این دوره ۸اثر در بخش مسابقه و دواثر در بخش ویژه و در کنار دونمایش «در شهر خبری نیست» و نیز «بازی شبانه» کار حسن حامد از مشهد در بخش میهمان حضور داشتند. در جشنواره سوم هنرمندان اصفهانی و باخترانی بیشترین جوایز را از آن خود کردند.

چهارمین جشنواره تئاتر فجر به صورت ملی با حضور۴۳گروه نمایشی از دوازدهم تا بیست‌و‌دوم بهمن‌ماه سال۱۳۶۴ برپا شد. در این دوره زنده‌یاد خسرو شکیبایی با کارگردانی نمایش «بازی‌نامه قانون» جایزه اول کارگردانی جشنواره چهارم تئاتر فجر را به‌دست آورد. در این دوره، هنرمندان تئاتر مشهد، با نمایش‌های «پیشنهاد» کار جواد اردکانی، «بادبان» کار مرحوم رضا سعیدی و «میلیترها» کار مرحوم حسن حامد، در بخش مسابقه و نیز نمایش «چگونه مردن»کار محمد ملتجی در بخش‌ میهمان اجرا شدند. در این سال، مهدی صباغی برای بازی در نمایش «پیشنهاد»، عنوان یکی از بهترین بازیگران جشنواره را لقب گرفت و رضا صابری، هنرمند مطرح تئاتر خراسان باز هم در ترکیب هیئت‌داوران جشنواره چهارم بود.

پنجمین جشنواره تئاتر فجر به شکل سراسری با حضور۳۷گروه نمایشی، از دوازدهم تا بیست و سوم بهمن‌ماه سال۱۳۶۵ در تهران به طول انجامید. حضور برادران ارجمند، انوشیروان و داریوش -هنرمندان مشهدی- در این دوره از جشنواره قابل توجه بود.

جشنواره تئاتر فجر در سال۱۳۶۵، پنجمین دوره خود را در تهران در حالی برگزار کرد که ۳۷نمایش در بخش‌های مختلف اجرا شد. در این جشنواره انوشیروان ارجمند توانست تنها جایزه برتر کارگردانی را از آن خود کند و نمایش «شگرد آخر» را به عنوان اثر برگزیده مطرح نماید. همچنین در بخش طراحی صحنه و لباس، از طراح نمایش «شگرد آخر» خسرو نایبی‌فرد تقدیر شد. در این دوره از زنده‌یاد رضا سعیدی نیز برای هماهنگ کردن ریتم نمایش«شگرد آخر» تقدیر به عمل آمد. جایزه بهترین نمایش پنجمین جشنواره تئاتر فجر نیز به نمایش‌ «شگرد آخر» تعلق گرفت. در این دوره یک مشهدی دیگر به نام داریوش ارجمند همراه با مرحوم هادی اسلامی، پروانه مژده، ابراهیم مکی، رضا سیدحسینی و امیر لواسانی به داوری آثار جشنواره پرداخت. او علاوه بر داوری، مسئول برپایی نشست‌های نقد و بررسی نمایش‌های بخش مسابقه نیز بود.

ششمین جشنواره نیز در دوازدهم بهمن‌ماه۱۳۶۶ به مدت ۱۰روز با حضور ۴۱نمایش در بخش‌های مختلف در ۸تالار برگزار شد. در این دوره نمایش‌های «دلبران» به کارگردانی مرحوم رضا سعیدی و «راز درخت مقدس» به کارگردانی داوود کیانیان از مشهد در بخش ویژه و نیز نمایش «حسنی» به کارگردانی خسرو نایبی فرد در بخش مسابقه کودکان حضور داشتند.

در این سال علی آزادنیا، دیپلم افتخار بازیگری مرد، اصغر لشکری لوح تقدیر بهترین بازیگری و خسرو نایبی فرد، دیپلم افتخار کارگردانی را برای نمایش «حسنی» دریافت کردند.

لازم به ذکر است که در این جشنواره، راضیه ایرانی هنرمند مشهدی برای بازی در نمایش «آب، باد، خاک» از زاهدان، عنوان بهترین بازیگری زن را از آن خود کرد و سعید سهیلی از دیگر هنرمندان مشهدی، نمایشی را با عنوان «با شب‌ تا صبح» در این جشنواره اجرا کرد و مورد تقدیر هم قرار گرفت.

اما در هفتمین جشنواره که از دوازدهم تا بیست و دوم بهمن‌ماه۱۳۶۷ برگزار شد، ۴۶نمایش در بخش‌های مسابقه، ویژه، جنبی، کودکان، سنتی و عروسکی اجرا شد که از این میان نمایش‌های «افسانه‌ زمینی» نوشته و کار حسن حامد، «دریا دریا ستاره» کاری از یوکابت جباری در بخش مسابقه و «پرنده و فیل» به نویسندگی و کارگردانی داوود کیانیان در بخش جنبی، همگی از مشهد حضور داشتند که حسن حامد عنوان بهترین طراحی صحنه و حسن چودن به‌صورت مشترک با جهانبخش سلطانی و عباس افشاریان، عنوان بهترین بازیگری مرد را برای نمایش «افسانه زمینی» از آن خود کردند.

هشتمین جشنواره تئاتر فجر با تفاوت‌های بسیاری روبه‌رو بود. این تفاوت‌ها هم در شکل محتوایی و هم در شکل برگزاری جشنواره قابل مشاهده بود و نگاهی آکادمیک به هنر تئاتر داشت. در این دوره، باهدف حذف هرگونه رقابت کاذب میان اهالی تئاتر، بخش مسابقه به معنای حرفه‌ای آن حذف شد و ۸گروه شرکت‌کننده‌ بخش جشنواره‌ها، از میان ۱۳۴نمایش جشنواره استانی و ۲۷منتخب آن‌ها که به جشنواره‌های منطقه‌ای راه یافته‌ بودند، انتخاب شدند و هدایایی نیز به این ۸گروه تقدیم شد که از مشهد، نمایش «نقل تلخ» به کارگردانی علی آزادنیا در این سال اجرا شد.

نهمین جشنواره تئاتر فجر به شکل سراسری با دبیری علی منتظری از بیست‌وچهارم تا سی‌ام بهمن‌ماه۱۳۶۹ با حضور۳۶گروه نمایشی برگزار شد؛ جشنواره‌ای که به شکل گسترده در ادارات، مکان‌های عمومی، کارخانه‌ها، دانشگاه‌ها و مدارس اجرا شد؛ تا با هدف ایجاد فرهنگسازی، هنر نمایش را به عامه مردم معرفی کند. در این سال هیئت‌داوران، ۸نمایش شرکت‌کننده در بخش جشنواره جشنواره‌ها را به عنوان برگزیده اعلام کرد که نمایش «شقایق دره» از مشهد نیز در این بخش حضور داشت. در کنار آن کانون ملی منتقدان تئاتر که برای اولین‌بار در این دوره برگزیدگان خود را اعلام می‌کرد، نمایش «شقایق دره» به نویسندگی و کارگردانی علی آزادنیا را به عنوان بهترین نمایش معرفی کرد و سپیده پرور بازیگر این نمایش جایزه منتقدان را دریافت کرد. همچنین در بخش مسابقه عکس تئاتر، احمد خادم‌الحسینی توانست جایزه اول این بخش را در بین تمام عکاسان مطرح کشور بگیرد.

در دهمین جشنواره تئاتر فجر که برای اولین‌بار به شکل بین‌المللی با دبیری علی منتظری از بیست و دوم تا سی‌ام بهمن۱۳۷۰ با حضور ۲۸گروه نمایشی برگزار شد، نمایش‌های «سایه‌ ماه» کار انوشیروان ارجمند و «بچه تابستان» کار حسن حامد از مشهد حضور داشتند. در این دوره، انوشیروان ارجمند عنوان بهترین بازیگری مرد و حسن حامد عنوان بهترین نویسندگی را دریافت کردند. همچنین مهناز غمخوار، بازیگر نوجوان نمایش «بچه تابستان» -هم از سوی هیئت‌داوران و هم از سوی هیئت منتقدان- مورد تقدیر قرار گرفت.

یازدهمین جشنواره تئاتر فجر به شکل سراسری و به صورت غیررقابتی با حضور۴۷گروه نمایشی از هفدهم تا بیست و سوم بهمن‌ماه سال۱۳۷۱ در تهران برگزار شد. در این دوره از جشنواره توجه به پژوهش در هنر تعزیه در اولویت برنامه‌های جشنواره قرار گرفت. در این سال نمایش‌های «سیرک بزرگ» کار حسین نوری، «پیاده‌ها» کار حمیدرضا سهیلی و بالاخره «دریا که شرحه شرحه حکایت‌هاست» کار سعید سهیلی از مشهد حضور داشتند.

تئاتر فجر در سال۱۳۷۲ دوازدهمین دوره خود را با حضور ۵۶اثر نمایشی در بخش‌های گوناگون برگزار کرد که نمایش «شنا در آتش» کار رضا صابری از مشهد در بخش مسابقه و نمایش‌های «هرا» کار رضا حسینی از تربت‌حیدریه، «ماه، میهمان شب» کار انوشیروان ارجمند و «بادبان‌ها را بکشید» کار محمد نجفی از مشهد در بخش جشنواره جشنواره‌ها اجرا شدند که رضا صابری توانست در کنار محمد الهی به ترتیب عناوین بهترین نمایشنامهنویس و کارگردان و  بهترین بازیگری مرد را برای نمایش «شنا در آتش» از آن خود کنند. همچنین در این دوره  بهار ارجمند برای بازی در نمایش «ماه، میهمان شب» عنوان برتر را کسب کرد و برزو ارجمند برای نمایش «ماه، میهمان شب» و نیز سلیم میرعلایی برای نمایش «بادبان‌ها را بکشید»، به ترتیب موفق به کسب عناوین بهترین موسیقی و بازیگری مرد شدند. همچنین جایزه بهترین کارگردانی کانون ملی منتقدان تئاتر به رضا صابری برای نمایش «شنا در آتش» تعلق گرفت.

 اما در سیزدهمین جشنواره تئاتر فجر که به شکل سراسری و به صورت رقابتی با حضور۷۰گروه نمایشی از دوازدهم تا بیستم اسفندماه سال۱۳۷۳در تهران برگزار شد، رویکرد جشنواره بر جوان‌گرایی معطوف بود و نسل جوانی همچون اصغر فرهادی، چیستا یثربی، امین زندگانی، سپیده نظری‌پور، سیروس کهوری‌نژاد، امید زندگانی، کرامت رودساز و رحمت امینی را معرفی کرد. در این جشنواره نمایش‌های «یخبندان» کار رضا صابری و «ثانیه‌ها» کار محمدرضا نجفی از مشهد در بخش جشنواره جشنواره‌ها و «بگن کدوم یکی» کار برات‌ا… شیبانی از همین شهر در بخش خیابانی حضور داشتند.

چهاردهمین جشنواره سراسری تئاتر فجر با رویکرد به نقدهای نظری در حوزه هنر نمایش، از بیست‌وهشتم دی‌ماه تا پنجم بهمن‌ سال۱۳۷۴ با حضور ۴۰گروه نمایشی در بخش‌های مسابقه، میهمان، خیابانی، بازی‌های نمایشی، شاهنامه‌خوانی و نشست‌های بررسی هنر نمایش در ایران، برگزار شد و از مشهد نمایش‌های «شهود» به کارگردانی حسین نوری و «صورت بنفش» به کارگردانی محمد نجفی در بخش مسابقه و نمایش «شرم و خنجر» از برزو ارجمند در بخش خیابانی حضور داشتند که برزو ارجمند توانست بازیگری دوم را در این جشنواره از آن خود کند و حسین نوری هم برای نگارش نمایشنامه «شهود» مورد تقدیر قرار گرفت. اما جشنواره پانزدهم به شکل سراسری و به صورت رقابتی با حضور۸۶گروه نمایشی از سوم تادهم اسفند سال۱۳۷۵ در تهران برگزار شد. در این دوره رویکرد جشنواره توجه به قصص قرآنی و داستان‌های کهن ایرانی برای دراماتیک کردن این آثار بود. در حالی که هیچ نمایش صحنه‌ای از خراسان اجرا نشد و فقط نمایش «خاک خورده‌ها» کار احمد طاهونچی از مشهد، در بخش خیابانی شرکت کرده بود که توانست رتبه اول کارگردانی را هم به‌دست بیاورد و نمایش برگزیده جشنواره هم بشود.

همچنین برزو ارجمند، هنرمند مشهدی با نمایش خیابانی «یادیار» از تهران شرکت کرده بود. در این دوره اسماعیل بایگی در «خاک‌خورده‌ها» و برزو ارجمند در «یادیار» به‌صورت مشترک عنوان بازیگری دوم مرد را از آن خود کردند. همچنین با کسب جایزه اول برای کارگردانی «خاک خورده‌ها» ازسوی احمد طاهونچی، این نمایش توانست عنوان بهترین نمایش خیابانی را از آن خود کند. در جشنواره پانزدهم انوشیروان ارجمند با ارائه مقاله‌ای، درباره «رویکرد نمایش به فرهنگ ایرانی» سخن گفت.

شانزدهمین جشنواره از هفدهم تا بیست و هفتم بهمن‌ماه۱۳۷۶ با ۵۸نمایش در بخش‌های مختلف برگزار شد. در این سال نمایش‌های «زخمان» به کارگردانی احمد مینایی، «جنون» به کارگردانی مهدی خاتمی و «امتحان» به کارگردانی محمد الهی از مشهد در جشنواره تئاتر فجر حضور داشتند.

اما در سال بعد، ۱۱۴نمایش از یکم تا دوازدهم بهمن ماه در هفدهمین جشنواره با هم به رقابت پرداختند که نکته جالب این دوره، بین‌المللی شدن این جشنواره بود. در نشست‌های مختلف این دوره از جشنواره، چالش‌های نوین هنر نمایش مورد نقد و بررسی قرار گرفت و از سویی دیگر بخش بین‌الملل جشنواره به شناسایی نمایشهای سنتی و آیینی کشورهای خود پرداختند.

در این سال نمایش‌های «دریایی‌ها» کار احمد طاهونچی از مشهد در بخش مسابقه و «دانگ هفتم» کار رضا صابری در بخش ویژه و نیز نمایش‌های «نگین» و «آخرین بازی» در بخش جشنواره جشنواره‌ها اجرا شدند. همچنین نمایش‌های «فریاد» از برزو ارجمند و «‌دورترین مرغ جهان می‌خواند»‌ از محمدمهدی خاتمی در بخش خیابانی اجرا شدند و برزو ارجمند توانست عناوین بهترین ایده خیابانی، دوم کارگردانی و بازیگری اول را از آن خود کند و نیز محمدمهدی خاتمی برای بازی در نمایش«دورترین مرغ جهان می‌خواند» لوح تقدیر دریافت کرد. دراین دوره رضا کیانیان هنرمند ارزنده مشهدی، عنوان بهترین طراحی صحنه را برای نمایش «نیلوفر آبی» کار حمید امجد از تهران به‌دست‌ آورد.

هجدهمین جشنواره تئاتر فجر برای دومین دوره به صورت بین‌المللی در سال ۲۰۰۰ -سال توسعه فرهنگ صلح- با حضور ۱۳۵گروه نمایشی از، هفتم تا بیستم ‌بهمن‌ماه سال۱۳۷۸ در تهران برگزار شد.

در این دوره نمایش «غایت سبز» به کارگردانی رضا کلالی از دانشگاه پیام نور مشهد در بخش دانشگاهی و نیز نمایش‌های خیابانی «کاستِ صد» کار غلامرضا عارف‌نژاد، «راز زندگی» کار‌هادی نوری و «فردای خاکستری» کار محمد الهی از مشهد اجرا شدند و محمد عاقبتی و مرحوم رضا سعیدی از هنرمندان مشهدی نیز با آثار خود از طرف تهران در جشنواره شرکت کردند. در این دوره سعید تشکری، عضو هیئت‌داوران کانون ملی منتقدان تئاتر جشنواره بود.

نوزدهمین جشنواره تئاتر فجر که دیگر عنوان بین‌المللی را با خود به همراه داشت، با حضور ۱۶۶گروه نمایشی از دوم تا چهاردهم‌بهمن‌ماه سال۱۳۷۹در تهران برگزار شد. در این جشنواره برای نخستین‌بار به شکل جدی بخشی برای پاسداشت هنرمندان عرصه تئاتر در نظر گرفته شد. در همین دوره علی‌اکبر حلیمی،‌ دیپلم ‌افتخار بخش طرح و ایده و نیز رتبه دوم کارگردانی را از آن خود کرد و از سعید ملک‌نژاد برای بازی در نمایش «هفت‌خوان رستم» تقدیر شد.

اما در بیستمین سال برگزاری مستمر جشنواره تئاتر فجر، ۱۷۵نمایش در بخش‌های مسابقه، خارج از مسابقه، خیابانی و بین‌المللی با هم به رقابت پرداختند. در این دوره از مشهد نمایش «عشیق» کار رضا صابری از مشهد در بخش خارج از مسابقه و «سهرابی دیگر» کار محمد مهدی خاتمی از همین شهر در بخش خیابانی حضور داشتند. در خور توجه است در این سال مرحوم رضا سعیدی در نمایش «شاهدی برای فردا» و انوشیروان ارجمند، مهدی صباغی و بهار ارجمند در نمایش «سوگ مضحکه آقا بزرگ‌ها» برای کارگردانان پایتخت بازی کردند. در این جشنواره حمید قلعه‌ای جایزه بهترین طرح و ایده را برای نمایش خیابانی «آخرین پر» دریافت کرد.

در بیست و یکمین جشنواره که از یکم تا یازدهم بهمن‌ماه۱۳۸۱ در تهران با هدف توجه به موضوع درام‌نویسی برگزار شد، نزدیک به ۱۷۰نمایش اجرا شد که سهم مشهد، نمایش خیابانی «تهاجم» کار علی روحی بود. اما در این دوره هنرمندانی نظیر انوشیروان ارجمند، مهدی صباغی و برزو ارجمند از سوی تهران هنرنمایی‌هایی داشتند.

اما در سال۱۳۸۲ جشنواره از سوم تا سیزدهم بهمن‌ماه، با ۱۲۴اثر نمایشی در بخش‌های مسابقه، ویژه، بین‌الملل، مرور و خیابانی برگزار شد که در بخش مسابقه، نمایش «هفت دریا شبنمی» نوشته سعید تشکری و با کارگردانی رضا حسینی و نیز در بخش مرور، نمایش «بازینامه‌ باستان» نوشته و کار رضا صابری به روی صحنه رفتند. نکته جالب توجه این است که هنرمندان خراسانی نتوانستند موفقیتی در این سال به‌دست بیاورند و تنها محمد عاقبتی، هنرمند مشهدی ساکن تهران با اجرای موفق نمایش «می‌بوسمت و اشک» مقام‌هایی را از آن خود کرد. ازجمله آنکه توانست جایزه اول کارگردانی را به خود اختصاص دهد. همچنین جایزه بهترین نمایش جشنواره بیست‌ودوم و بهترین نمایش از دید تماشاگران نیز به همین نمایش رسید.

در بیست‌وسومین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر، بیش از ۱۶۰اثر به صورت غیررقابتی در چند بخش برگزار شد که از مشهد تنها نمایش «گلایه» کار محمد مهدی خاتمی حضور داشت. این نمایش به عنوان نمایش برگزیده جشنواره تئاتر دفاع مقدس به این رویداد تئاتری راه یافته بود. در این دوره از جشنواره موضوع بهره‌گیری از رسانههای جدید برای جذب مخاطب تئاتر، مورد توجه قرار گرفت و در همین دوره بخشی برای «ویدیو تئاتر» در نظر گرفته شد.

اما در سال بعد یعنی ۱۳۸۴ که بیست و چهارمین جشنواره برگزار شد، ۹۷نمایش در بخش‌های تولیدات جدید ۸۴، منتخب تولیدات تهران، برگزیدگان استانی، تجربی، دانشگاهی، بین‌المللی و خیابانی با هم به رقابت پرداختند که از مشهد هیچ اثری به این جشنواره راه نیافت و تنها رضا صابری تئاتر «آیه‌های غربت» خود را در بخش ویژه به اجرا گذشت.

در جشنواره بیست‌وپنجم نمایش‌های «بیژن و منیژه» کار محسن عرب امیری در بخش جشنواره مناطق و «زنبور مرده» کار عباس جانفدا، به عنوان نمایش‌ برگزیده نیروهای مسلح در بخش جشنواره جشنواره‌ها اجرا شدند.

بیست‌وششمین دوره جشنواره تئاتر فجر از هفدهم تا بیست‌وششم بهمن سال۱۳۸۶ به‌طول انجامید. در این دوره ۱۹۷گروه نمایشی حضور داشتند و مجید سرسنگی دبیر جشنواره بود.

در این دوره از مشهد، دو نمایش «بگذار گاهی آفتاب از دریچه چشمانت ببارد» کار علی حاتمی‌نژاد و «عاشقستان» کار غلامرضا جهانپا که در جشنواره منطقه‌ای تئاتر در بیرجند برگزیده شدند، حضور داشتند. البته «عاشقستان» با نام «شرح هجران» در این رویداد شرکت کرد.

بیست‌و هفتمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر از دوم تا یازدهم بهمن سال۱۳۸۷ در تهران برگزار شد. دبیری این دوره را حسین مسافرآستانه برعهده داشت و خانه هنرمندان ایران، آی‌تی‌آی، انجمن هنرهای نمایشی وحوزه هنری نیز در برگزاری آن مشارکت داشتند. در این دوره ۱۸۱گروه نمایشی در جشنواره حضور داشتند و آثارشان در بخش‌های مختلف به اجرا درآمد.

در این سال در کنار اجرای ۶نمایش از مشهد، بزرگداشت رضا صابری، هنرمند ارزنده تئاتر مشهد برگزار شد. در این سال نمایش‌های «تله موش پرنس» کار عبدا… برجسته و «بگذار گاهی در حوالی خیالت پرسه بزنم» کار علی حاتمی‌نژاد در بخش جشنواره مناطق، «فندک آخر» کار احمد طاهونچی در بخش نمایش خیابانی،«به آسمان نگاه کن» کار محمدمهدی خاتمی، «یوسف می‌آید» کار سعید تشکری در بخش موضوعی و «دختر بودایی» کار ‌هادی مجتبایی از افغانستانی‌های مقیم مشهد، در بخش تئاتر ملل کشورهای اسلامی شرکت داشتند. در این دوره از جشنواره حضور صفار هرندی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در زمان اجرای نمایش «به آسمان نگاه کن» در نوع خود بی‌سابقه بود.

بیست‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر از دوم تا یازدهم بهمن۱۳۸۸ در تهران برگزار شد. این دوره از جشنواره به دبیری حسین پارسایی در بخش‌های چشم‌انداز تئاتر در سال۱۳۸۹، مسابقه بین‌الملل، تجربه‌های نو، مرور تئاتر ایران در سال۱۳۸۸ و برگزیدگان مناطق، تئاتر ملل و کشورهای اسلامی، جشنواره مناطق، بخش موضوعی، تولید متون نمایشی و نمایشنامه‌خوانی، بخش خیابانی، نمایش‌‌های رادیویی و تلویزیونی، بخش پژوهش و مسابقه عکاسی برپا شد.

در این سال نمایش‌های «طبقه همکف» نوشته و کار علی حاتمی‌نژاد و «مردان همیشه به خانه بازمی‌گردند»، نوشته رئوف دشتی و کار عبدا… برجسته با دروی جوایزی که در جشنواره مناطق کردند، در بخش برگزیدگان جشنواره‌های مناطق فستیوال تئاتر فجر به روی صحنه رفتند. همچنین نمایش «کوچه بی انتها » نوشته و کار حامد امانپور قرایی در بخش خیابانی اجرا شد. در کنار این‌ها نمایش «ما همه اهل یک محله‌ایم» نوشته و کار رضا صابری که در جشنواره تئاتر رضوی هم به روی صحنه رفت، در این جشنواره اجرا شد.

در این سال تنها مرد برنده مشهدی رضا باباجانی، طراح شهرمان بود که به خاطر طراحی پوستر نمایش «مرد گل به دهان» کار عباس رثایی، جایزه دوم پوستر جشنواره تئاتر فجر را از آن خود کرد.

اما جشنواره بیست‌ونهم تئاتر فجر از شانزدهم بهمن تا یکم اسفند ۱۳۸۹ با حضور ۱۲۲گروه نمایشی در تهران برگزار شد. از ویژگی‌های این دوره که محمد حیدری، دبیری آن ‌را برعهده داشت، شکل‌گیری شورای سیاستگذاری این جشنواره بود. در این سال قرار بود بزرگداشتی برای محمدعلی لطفی‌مقدم، از استادان و هنرمندان با سابقه تئاتر مشهد، انجام گیرد که به دلایل نامعلومی انجام نگرفت.

در این دوره از جشنواره کاری از جشنواره‌های استانی و مناطق به جشنواره تئاتر فجر راه نیافت ولی نمایش «ترنج» کار غلام‌رضا جهانپا، به عنوان نمایش برگزیده جشنواره تئاتر بسیج  توانست در بخش جشنواره جشنوارهها در این جشنواره مهم به روی صحنه برود. در همین سال نمایش «لونه شغال» نوشته و کار رضا صابری از مشهد به روی صحنه رفت و همانجا هم پرونده اجراهایش بسته شد. همچنین نمایش «وقتی زمین دروغ میگوید» نوشته و کار سعید تشکری و نمایش «به آسمان نگاه کن»، کار محمدمهدی خاتمی از دیگر نمایش‌های مشهدی تئاتر فجر این دوره به‌شمار می‌آید. در این سال باز هم رضا باباجانی توانست رتبه اول بخش پوستر جشنواره تئاتر فجر را به خاطر مجموعه طراحی پوسترهایش به‌دست بیاورد.

اما سی‌امین جشنواره تئاتر فجر در حالی خوب برگزار شد که حرف و حدیث‌های بسیاری برای خوب برگزار نشدنش وجود داشت و تئاتر مشهد هم مانند گذشته حضور خوب اما متفاوت‌تری داشت.

در این سال نمایش «من ایرجم پسر فریدون یا سه قطره خون روی برف» به کارگردانی عبدا… برجسته توانست اولین نمایشی باشد که از مشهد در بخش بین‌الملل به روی صحنه برود و با بزرگان تئاتر کشور و جهان رقابت ‌کند و در نهایت توانست یکی از کاندیداهای دریافت جایزه طراحی صحنه  را به ارمغان بیاورد.

همچنین در سال ۹۰ نمایش‌ «ملکه موریانه‌ها» به ­کارگردانی مشترک فرزانه سلحشور و مهسا آبیز به­عنوان برگزیده جشنواره تئاتر مناطق، در بخش مسابقه جشنواره سی‌ام به روی صحنه رفت. صحرا رمضانیان نویسنده مشهدی این نمایش، به­خاطر نگارش نمایشنامه «مرگ کسب و کار من است» توانست لوح‌تقدیر بخش نمایشنامه‌نویسی را از آن خود کند.

نمایش «سایه سیمرغ» به کارگردانی رویا مختاری از دیگر نمایش‌های مشهدی بود که در بخش میهمان به روی صحنه رفت. اما نکته در خور توجه حضور رضا صابری با نمایش «خون رقصه» برای اولین‌بار از سوی تهران بود. او در ابتدای سال۹۰ برای همیشه به تهران مهاجرت کرد تا برای همیشه پرونده ۴۰ساله تئاتری‌اش را در مشهد بسته باشد.

رضا باباجانی در راستای کسب موفقیت‌های گذشته‌اش، باز هم در بخش طراحی پوستر توانست جایزه سوم این بخش را برای طراحی پوستر «کَنار» به کارگردانی محمد جهانپا از آن خود کند و محسن جعفری هم برای طراحی نمایش «دلبسته» کار احمد طاهونچی موردتقدیر قرار گرفت. گفتنی است نمایش «عکاسخانه» کار جواد رحیم‌زاده که در جشنواره تئاتر کودک و نوجوان رضوی برگزیده شده و به جشنواره تئاتر فجر راه یافته بود، به دلیل حذف شدن بخش «جشنواره جشنواره‌ها» از اجرا در این رویداد مهم محروم ماند.

اما در سال ۹۱ جشنواره سی و یکم تئاتر فجر در حالی در تهران برگزار شد که مشهد ۳ نماینده در سه بخش را راهی این رویداد مهم کرده بود. نمایش «کسوف» به­ کارگردانی مهران سلیمانی پاک به عنوان برگزیده جشنواره تئاتر استانی و نیز منطقه ­ای فجر در دو بخش «تئاتر مناطق» و «مسابقه ایران» جشنواره فجر به­روی صحنه رفت که تحسین ایوب آقاخانی، نویسنده نمایشنامه را از اجرای موفق «کسوف» به همراه داشت. در کنار این نمایش، نمایش «مرخصی برای چند روز» به کارگردانی حجت طباطبایی بعداز اجرا در جشنواره نپال، روی صحنه تئاتر فجر رفت و توانست در جمع کاندیداهای دریافت کسب طراحی صحنه برتر قرار گیرد.

همچنین نمایش «هفت دریا شبنمی» به­کارگردانی رضا حسینی بعد از اینکه اجرای عمومی­اش را در مشهد پشت سر گذاشت، در بخش مرور جشنواره فجر ۳۱ نیز به­روی صحنه رفت. اتفاق مهم این سال برای تئاتر مشهد، بازدید دکتر شاه­ آبادی، معاون هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی از این نمایش در تالار وحدت بود. گفتنی است؛ نمایش «خون و ماتیک» به ­کارگردانی سروش طاهری، هنرمند مشهدی که از برگزیده­ های جشنواره تئاتر ماه بود،

 از تهران در بخش بین الملل روی صحنه رفت. این هنرمند همچنین در نمایش «ابرهای باران زا» به­نویسندگی علی حاتمی­ نژاد و کارگردانی مانلی حسین­پور در بخش «تجربه­ های نو» اجرا شد.

همچنین مهدی نصیری، نمایشنامه­نویس مشهدی و رئیس کانون ملی منتقدان تئاتر کشور  با نمایشنامه «مرثیه باد» تواتست در جمع بهترین­های مسابقه نمایشنامه­نویسی جشنواره تئاتر فجر قرار گیرد.

در این دوره از جشنواره، سید مهدیا مصباحی در بخش عکس تئاتر و ایمان ارضی در بخش پوستر تئاتر جشنواره تئاترفجر به مرحله نهایی رسیدند.

اما امسال بی‌شک، جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر امسال، متفاوت‌تر از ۳۱‌سال گذشته برگزار شد. این جشنواره هم‌زمان با افتتاحیه جشنواره تئاتر فجر در کیش، در شهرمان نیز با حضور چند نمایش در «تئاترشهر» مشهد برگزار شد و برای اولین بار نمایش خارجی در مشهد به‌روی صحنه رفت. امسال علاوه بر اینکه برای اولین بار مشهد میزبان تئاتر فجر است، شهرمان حضور قدرتمندی در جشنواره امسال دارد و در بیشتر بخش‌ها به‌غیر از تئاتر خیابانی حضور چشمگیری داشت و ۴ نمایش مشهد در ۶ بخش به روی صحنه رفتند.

نمایش­ های «دو یک به نفع بارسلونا» به‌ نویسندگی و کارگردانی مهسا غفوریان در بخش «تئاتر مناطق»، «تار شیشه‌ای» به‌­نویسندگی و کارگردانی کیوان صباغ در بخش «جشنواره جشنواره‌ها» و «سنگ‌بست» به نویسندگی و کارگردانی محمدمهدی خاتمی در بخش «مرور» به­ روی صحنه رفتند و برای اولین بار در بخش مسابقه مرور ایران نیز اجرا شدند. همچنین نمایش «من تمامی مردگان بودم» به‌­نویسندگی علی حاتمی ­نژاد و رئوف دشتی و کارگردانی عبدا… برجسته علاوه بر اینکه به بخش «چشم ­انداز» راه یافت، در بخش مسابقه بین­الملل در سالن اصلی تئاتر فجر به­روی صحنه رفت. امسال نیز سروش طاهری با بازی در سه نمایش «سنگ بست»، «بذار یه امشب بگذره»و «مدریک» در جشنواره تئاتر فجر به­ روی صحنه می­رود.

همچنین رضا باباجانی، محسن جعفری، ایمان ارضی و محمد افشار طرحان مشهدی پوستر تئاتر مشهد و نیز سید مهدیا مصباحی، عکاس تئاتر شهرمان به جمع بهترین­ های دو بخش پوستر و عکس تئاتر جشنواره ۳۲ راه یافتند.

* عضو کانون ملی منتقدان تئاتر کشور


برچسب ها : , , ,
دسته بندی : گزارش
دیدگاه کاربران کل نظرات :1
  • Marjan Moosavi

    تاریخ : ۵ - تیر - ۱۳۹۳

    سلام آقای اشکذری،

    ممنون از مقاله پر اطلاعات تون. یک جایزه فجر رو که یک هنرمند مشهدی گرفته رو از قلم انداختید. من در نمایش افسانه زمینی‌ در نقش افسانه بازی کردم و در هفتمین جشنواره سراسری تئاتر فجر سکه طلا و دیپلم افتخار بهترین بازیگر خردسال رو گرفتم. درسته که بعد از اون به صورت حرفه‌ای کار تئاتر نکردم ولی‌ پس از بیست و اندی سال الان دکترای تئاتر در دانشگاه تورنتو میخونم، و مشغول پژوهش در زمینه تئاتر ایران هستم.

    و معتقدم همه این عشق و پشتکار در زمینه تئاتر رو به خاطره تاثیر ماندگاری ‌ست که حسن حامد (روحش شاد) و کار باهاش رو زندگی‌ و افکارم گذشت.ماندگار باشید.

    ————-
    سلام
    مرسی.
    ببخشید چون من نمی دونستم شما مشهدی هستید. هر جا هستید برایتان ارزوی موفقیت دارم.


    پاسخ

ارسال دیدگاه