برگزیده

تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۰۸/۱۳ - ۱۵:۳۴

روزی روزگاری دوبله در خراسان

یاداشت اختصاصی محمدرضا لبیب، هنرمند مطرح تئاتر و دوبله مشهد مشهدتئاتر- شاید گاهی اوقات خاطره ها هم مثل خیلی از چیزهای دیگر به ارث برسند و وارثان خاطرات در غم و شادمانی و شوق و رنج نهفته در خاطره ها شریک بشوند . لا اقل در قصه هایی که سینه به سینه نقل می شوند […]

روزی روزگاری دوبله در خراسان

یاداشت اختصاصی محمدرضا لبیب، هنرمند مطرح تئاتر و دوبله مشهد

مشهدتئاتر- شاید گاهی اوقات خاطره ها هم مثل خیلی از چیزهای دیگر به ارث برسند و وارثان خاطرات در غم و شادمانی و شوق و رنج نهفته در خاطره ها شریک بشوند . لا اقل در قصه هایی که سینه به سینه نقل می شوند می توان این تعلق خاطر به خاطره “دیگری” را به وضوح  دید. هدف از این یادداشت هم در واقع پرداخت به یکی از تعلق خاطر های قدیمی ما ایرانی ها به خصوص خراسانی ها یعنی  امر دوبله و بازیگری است و سرگذشت اسفناکی که این روزها این شهر به آن دچار است. قصه از آنجا آغاز شد که روزی روزگاری اعتماد و علاقه شخصی به نام اعتماد السلطنه  موجب شد در عمارت سلطانی وی واقع در کوچه ثبت یا همان خیابان ارگ اولین سینما در مشهد پدید آید و از این واقعه قریب به صد و اندی سال می گذرد. دیر و یا زود تب سینما در میان مردم نضج گرفت و سینماهای دیگری نیز در همان حوالی پیدا شد که از شماری از ایشان تنها نامی برجاست و از بی شماری نه نامی و نه نشانی. عموم فیلم های خارجی که  در مشهد اکران می شد یک پرده خوانی داشت که در فواصلی بین فیلم ها وقفه می انداخت و حکایت فیلم را بیان می کرد. در واقع داستان فیلم خارجی در مشهد و همه جای ایران، حکایت مشتاقی و مهجوری بود چرا که هم سینما بود و هم نبود و مخاطب آن طور که باید، حظ رویارویی بلاواسطه با سینما را  تجربه نمی کرد. این قصه تا دهه بیست شمسی مستدام بود اما با این حال شوق سینما بالاتر از این بود که این موانع بتواند سد راهش شود. در دهه بیست، صنعت دوبله به همت بزررگانی چون اسماعیلی کوشان در ایران کلید خورد و رفته رفته گزیده ای از بازیگران قدرتمند تئاتر ایران به نخستین نام های تاریخ دوبلاژ ایران بدل شدند. در آن زمان ، موج سینما گرایی در مشهد آن قدر قوی بود که در بحبوحه ظهور امواج نوی فیلم های ایرانی (نه لزوما فیلمفارسی) و فیلم های کلاسیک خارجی ، بزرگترین سینمای ایران در مشهد کلید خورد. «دیاموند» (سینما هویزه فعلی) در زمان افتتاح حدود ٢٢٠٠ صندلی داشت، در‌حالی‌که بهترین سینمای آن زمان تهران حدود ١٨٠٠ صندلی دارا بود. مشهدی‌ها ، فیلم‌هایی مانند «داش آکل»، «قیصر»، «کتاب آفرینش»، «اسپارتاکوس»، «ده فرمان»،«توپ های سن سباستین»، «پدرخوانده»، «لورنس عربستان» و «بر‌باد‌رفته» و ….. را در دستگاه‌های آپارات ٧٠میلیمتری «پاناویژن» و «وایداسکرین» ساخت کارخانۀ «بایر» آلمان و صدای «استریو فونیک» در سینما «دیاموند» تجربه می کردند. مهارت گویندگان ایرانی در دوبلاژ فیلم های خارجی زبان به قدری بود که گویی آنتونی کویین و کلارک گیبل و مارلون براندو و اینگرید برگمن و برت لنکستر و .. خود به فارسی روان رل بازی می کنند و این بر جذابیت این آثار درخشان بسیار می افزود. اما داستان دوبله در دهه های بعد سیر دیگری گرفت و به عقیده بسیاری دوران طلایی دوبله رفته رفته افول کرد و البته عاشقان سینما در مشهد هم در این سیر هم از این افول کم نرجیدند اما شوق شنیدن صدای سینک و پخته روی کاراکترها ،هنوز در ضمیر بسیاری نهان بود و زبانه می کشید. این خاطره عمیق از درک رویایی فیلم در سینماهایی به عظمت دیاموند در کنار پارامترهای دیگری چون نسبت دیرینه مردم مشهد و هنر  اجرا (که در جای دیگری باید به آن پرداخت و نشانه اش هنرمندان بسیار و بنامی است که در سینما و تئاتر کشور فعال هستند.) و… …زمینه ساز مانایی شوق به دوبلاژ  و صداپیشگی در ذهن و ضمیر خراسانی ها شد.

اینک پس از گذشته هفت دهه از آغاز دوبلاژ در ایران زمین ، می توان به جرات گفت که دوبله صرفا یک تفنن نمی تواند باشد بلکه بدون شک یکی از انواع هنر است که می بایست مواجهه با آن توامان علم و تجربه باشد. نسل های نخستین دوبلاژ ایران بیش از آنکه دغدغه هماهنگی تصویر بازیگر و صدای گوینده را  داشته باشند همچون یک کارگردان تئاتر ، به درک نقش و تربیت احساس گوینده می پرداختند و از این روست که آثار ماندگاری از این دوران در اذهان باقی مانده است . شوربختانه این روزها در خراسان –مثل هرکجای دیگر ایران- خیلی می شنویم افرادی با سواد و سابقه اندک، اقدام به برگزاری کلاس ها و دوره های گویندگی می کنند و البته با توجه به سوابقی که از علاقه مندی مردم این دیار به خصوص جوان تر ها به این هنر گفته شد، کما بیش استقبال خوبی هم از کلاس های ایشان می شود اما باید دید آیا آموزش غیر اصولی و بدون شناخت کافی از فضای بازیگری و فنون علمی دنیای بیان، می تواند سود بخش و اثر گذار باشد ؟ آیا خروجی این کلاس ها – از آنجا که دانش و راهنمایی کافی نداشته اند جز ایجاد تولیداتی ضعیف و غیر اصولی ، چیز دیگری خواهد بود ؟ آیا صرف علاقه مندی به دوبله و گویندگی بدون آموزشی موثر و در نظر گرفتن آینده ای روشن ،نتیجه ای جز همکاری غیرمجاز با آنسوی مرزها یا سرخوردگی پدید می آورد؟ اینها سوالاتی اساسی است که سوداگران عرصه آموزش هنری جوابی برایش ندارند و از پاسخ گفتن طفره می روند. بدون شک آموزش هنری بالاخص در عرصه غریب دوبله مستلزم تجربه و دانش کافی است و هیچ گواهی برای این امر بیش از سابقه و توانایی مدرس نمی تواند گویا باشد . در عرصه های همسایه دوبله همچون فن بیان ، گویندگی رادیو، آموزش تئاتر  و.. هم اوضاع چنین است؛ صرف حضور یک نفر در چند برنامه رادیویی یا صرف هنرجویی در یکی دو فیلم و یا بازیگری در نمایش و… نمی تواند فرد را به گوینده و مدرسی حاذق بدل کند. البته خوشبختانه باید گفت مشهد ، در امر دوبلاژ نیز پیشتاز بوده است وبعد از تهران که پایتخت دوبله هم بوده، مشهد توانست سهم خود را از دوبله بدست آورد چرا که  بیش از یک دهه است که استودیو های مجوز دار دوبله در مشهد دایر شده است و با حضور اساتیدی مجرب ، جمعی از جوانان مجرب در عرصه گویندگی و دوبلاژ تربیت یافته اند که اکنون هریک از ایشان در اقلیمی از دنیای صدا مشغول به کار هستند و شاخص ترین انیمیشن ها و فیلم های سالهای اخیر جهان توسط این افراد دوبله شده است و یا حضور پر رنگ ایشان در برنامه های پر مخاطب صدا و سیما نظیر صبح جمعه با شما یا درخشش ایشان در جشنواره های بین المللی تئاتر و… نشانه هایی است از توانمندی های بی نظیر این گروه. با این همه، همیشه راه برای نخستین ها بسیار سخت تر طی می شود و دیگرانی که تازه از راه می رسند اگر قدر این میراث دوبله در خراسان را ندانند یا نخواهند بدانند بدون شک مانایی لازم  در این مسیر را نخواهند داشت. اینک بستری مناسب مهیا شده است که جمعی از بهترین های عرصه دوبلاژ و گویندگی و آواز نمایشی تجربیات خود را در عرصه های مختلف صدا و بیان در اختیار شهروندان خراسانی می گذراند و امید است از فرصتی که ایجاد شده است و این دم را که جمعی از صاحب نظران و کاردانان  دنیای صدا در خراسان، حلقه ای برای آموزش به مشتاقان و هنرجویان تشکیل داده اند، غنیمت شمرده و علاقه مندان فعالیت در این حوزه نهایت بهره و استفاده را ببرند.

*اقتباس به یکی از فیلم های شاخص سینمای کلاسیک و دوبله : روزی رزوگاری در غرب با بازی چارلز برانسون با صدای ایرج ناظریان

 


برچسب ها :
دسته بندی : برگزیده , تازه ترین ها , یادداشت هفته
ارسال دیدگاه