برگزیده

تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۰۵/۲۷ - ۱۶:۴۹

با نقش‌هایم زندگی می‌کنم

بازنشر گفت‌وگو با زنده‌یاد عزت‌ا… انتظامی‌ درباره روش‌های بازیگری‌اش در تئاتر سیدجواد اشکذری| سابقه و پیشینه ارزنده هنری عزت‌ا… انتظامى آن‌قدر گسترده است که می‌مانیم از کدام منظر به دریای بیکران تلاش‌هایش بنگریم. او استاد مسلم بازیگری سینماى ایران است که فعالیت هنری‌اش را با تئاتر آغاز کرد. این هنرمند فقید در نمایش‌های بسیاری ازجمله […]

با نقش‌هایم زندگی می‌کنم

بازنشر گفت‌وگو با زنده‌یاد عزت‌ا… انتظامی‌ درباره روش‌های بازیگری‌اش در تئاتر

سیدجواد اشکذری| سابقه و پیشینه ارزنده هنری عزت‌ا… انتظامى آن‌قدر گسترده است که می‌مانیم از کدام منظر به دریای بیکران تلاش‌هایش بنگریم. او استاد مسلم بازیگری سینماى ایران است که فعالیت هنری‌اش را با تئاتر آغاز کرد. این هنرمند فقید در نمایش‌های بسیاری ازجمله «مستنطق»، «ولپن»، «دختر شکلات‌فروش»، «شنل‌قرمزی»، «تارتوف»، «بنگاه تئاتر آل»، «هیاهوی بسیار برای هیچ‌کس» و «خانه عروسک» هنرنمایی کرده است. این گفت‌وگو در سال٨٧ در حاشیه جشنواره ملی تئاتر ماه در تهران انجام شد و همان سال در هفته‌نامه شهرآرا منتشر گردید. به‌مناسبت درگذشت وی، تصمیم گرفتیم بخشی از گفت‌وگوی مفصل خبرنگار شهرآرا با این بزرگ‌مرد هنر ایران را چاپ کنیم که به شیوه‌های تمرین و بازیگری او به‌خصوص در تئاتر می‌پردازد.

 استاد! اگر اجازه دهید اولین سوال این گفت‌وگو را اختصاص بدهیم به دیدگاه شما درباره خاستگاه اول هنر شما یعنی تئاتر؟
تئاتر، هنری ارزنده و باشکوه و آیینه تمام‌نمای زندگی بشر است.

 چطور به این تعریف رسیده‌اید؟
این جمله را که «تئاتر آیینه زندگی بشر است»، پرویز خطیبی که از نویسندگان و کارگردانان بنام آن زمان بود، به من آموخت و گفت وقتی درمقابل آیینه می‌ایستی، هرکاری را بکنی، او صادقانه به تو نشان می‌دهد و تو باید در بازیگری‌ات این‌گونه باشی که مردم تو را در خود ببینند و تو را باور کنند که چه داری می‌گویی و چه‌کار می‌کنی.

می‌گویند تئاتر، هنری انسانی و عرفانی است و بازیگرانی که از تئاتر به سینما آمده‌اند، اخلاق حرفه‌ای‌تری دارند؟
بله، من هم معتقدم که تئاتر معبد عرفانی انسان است و همیشه تلاشم این بوده است که در معبد عرفان زندگی کنم تا بتوانم در صحنه بازی کنم. ما در ابتدای راه آموختیم که اخلاق جزو تئاتر است. عبدالحسین نوشین حرف خوبی به ما می‌زد که الآن می‌فهمیم چه نصیحت گران‌بهایی به ما کرده است. او می‌گفت قبل از اینکه هنرپیشه یا هنرمند شوید، لازم است آدم باشید. آدم باشید، یعنی شخصیت آدم پیدا کنید. آدم بودن از نظر او یعنی اینکه هنرمند، انسان مرتب و منظم و دقیقی باشد. ما در تمام زمان تمرین درمقابل آقای نوشین نمی‌نشستیم و شوخی نمی‌کردیم. می‌ایستادیم و با جدیت، وظیفه‌ای را که به ما محول کرده بود، انجام می‌دادیم.

این تربیت هنری چقدر بر زندگی خانوادگی شما تاثیر گذاشته است؟
درحقیقت خیلی. من نظم و انضباطی را که از تئاتر و از اشخاصی چون استاد نوشین یاد گرفتم، در خانه و خانواده‌ام اجرا کردم و همان‌طور که من سعی می‌کنم انجام دهم، فرزندانم هم تلاش می‌کنند آن را انجام دهند؛ به‌طور مثال مجید هم مانند من حاضر نیست برای هر فیلمی‌ ‌موسیقی بسازد، بلکه انتخاب می‌کند.

…و عشق…آیا عشق در حوزه اخلاق و بازیگری نقشی دارد؟
عشق همیشه جایگاه خودش را دارد. در این راهِ سخت، باید عاشق باشید تا بتوانید حرکت مدام و مستمری داشته باشید. یک‌بار به همسرم گفتم که من عاشق هنرم هستم، ناراحت شد و به او برخورد.

چرا؟
چون متوجه نشد که من با این هنر رشد کرده‌ام و با او زندگی می‌کنم.

 الان چطور؟ آیا افزایش سنتان، تاثیری بر عشق و علاقه‌تان گذاشته است؟
من هیچ‌وقت از بازی در نمایش و دیدن تئاتر سیر نمی‌شوم. شب تا صبح هم نمایش اجرا شود، می‌نشینم و با علاقه نگاه می‌کنم. چرا، چون این هنر را دوست دارم و هیچ‌وقت از همراهی با آن خسته نمی‌شوم.

 استاد انتظامی! شما بی‌شک از چهره‌های ماندگار بازیگری این مرزوبوم هستید و به‌طور حتم، تجربیاتتان برای جوانانی که در ابتدای این راه هستند، مفید خواهد بود. اگر ممکن است، ضمن بازگو کردن این تجربیات، ما را در برخی از آن‌ها سهیم کنید؟
من هیچ‌گاه مانند دیگران نقشم را حفظ نمی‌کنم؛ نه روی صحنه و نه جلوی دوربین. من تمام متن را می‌خوانم و آن‌قدر می‌خوانم تا خودم جزو آن زندگی‌ای بشوم که در متن وجود دارد. کاری می‌کنم که نقش در تنم بنشیند و طوری عمل می‌کنم که دیالوگ، مال خودم باشد. هیچ‌وقت منتظر نمی‌شوم ببینم شخصیت مقابلم چه می‌خواهد بگوید؛ چون می‌دانم چه می‌خواهد بگوید و می‌دانم چه می‌خواهم بگویم و می‌دانم ریتم میان دیالوگ‌هایم را چگونه رعایت کنم. می‌دانم که برای این نقش چگونه بایستم و چگونه حرکت کنم. هیچ‌گاه غریزی با آن برخورد نمی‌کنم. درحین اجرای نقشم، از نوک انگشتان پا تا مغز سرم، تحت فرمان آنچه می‌خواهم انجام بدهم، است. من درحین خواندن، کنار متنم یادداشت‌هایی برمی‌دارم و در لابه‌لا و حواشی متن، آن‌قدر می‌نویسم که خط و خطوط متن در لابه‌لای تکنیک‌های بازیگری و تحلیل نقشم گم شود.

 جزئیات راهم می‌نویسید؟
بله. چون می‌خواهم کار را حساب‌شده انجام دهم، همه‌چیز را می‌نویسم. باور کنید تا پلک‌ زدن‌هایم را هم می‌نویسم و همه این‌ها را که می‌گویم، تجربه کرده‌ام.

این روش ریشه‌ای شما وقت بسیاری نمی‌برد؟
چرا، وقت زیادی می‌برد. گاهی خیلی‌ها را می‌بینم که متن را یکی‌دوبار می‌خوانند و آن‌ را کنار می‌گذارند ولی من همیشه متن دستم است. سر هر کاری باشم، آن را هر روز می‌خوانم. نه نقشم را، بلکه تمام متن را.

تمرینات چقدر در نقش‌پذیری شما موثر بوده است؟
تمرینات خیلی موثر است. وقتی در نمایش «کرگدن»، نوشته‌ یونسکو و به‌کارگردانی حمید سمندریان، بازی می‌کردم، روزی بیش از هشت ساعت وقت می‌گذاشتم، حتی زمان اجرا هم چند ساعت قبل از تمرین، زودتر از همه می‌آمدم و تمرین بدن و بیان می‌کردم و متن را از ابتدا تا انتها بادقت یک دور می‌خواندم و بر روی کاراکترم، تمرکز کامل می‌کردم و بعد به روی صحنه می‌رفتم.

چگونه تمرکز می‌کردید، آیا شیوه خاصی دارید؟
برخی فکر می‌کنند تمرکز این‌گونه است که با کسی حرف نزنند ولی من این‌گونه نبوده‌ام. هنگام تمرینات، شوخی و گپ‌وگفتم سر جای خودش است و حتی شیطنتم را هم می‌کنم، با همه این‌ها، هرگز هوش‌وحواسم را از نقشم و جایگاه آن در متن جدا نمی‌کنم. همیشه در تمریناتم- هم در تئاتر و هم در سینما- برای نقش‌پذیری‌ام هدفم این بوده است که کارم را به‌سمتی ببرم که مخاطبم بفهمد من چه کار می‌کنم؛ برای همین، ابتدا خودم باید به این سمت بروم که نقش را واقعا بفهمم و به یک تحلیل برسم و بدانم که در نمایش یا فیلم چه‌کار باید بکنم. اگر بازیگری بداند که کارش در اثری که در آن بازی می‌کند چیست، به‌طور حتم تماشاگر هم او را راحت، باور، و با او ارتباط بر قرار می‌کند. من در تمام آثارم بر این نظر بوده‌ام که مخاطبم را راضی کنم و این موضوع همیشه برایم آرزو بوده است.

برای رسیدن به این آرزو روش ویژه‌ای داشته‌اید؟
بله. من از انواع‌واقسام روش‌ها و شگردهایی که بلدم، در آثارم استفاده می‌کنم. نقش هر شخصیتی را که ‌خواسته‌ام بازی کنم، ساعت‌ها درباره‌اش مطالعه ‌کرده و برای نقشم، زندگی‌نامه ‌نوشته‌ام که این کاراکتر کیست و دارای چه پیشینه‌ای است و حالا به کجا رسیده است. کجا بزرگ شده، کجا تربیت یافته است و حالا کجا زندگی می‌کند. این موضوعات برای نقش‌پذیری به من کمک می‌کند. من تمام زوایای پنهان و آشکار نقشم را یادداشت و از همه آن‌ها به‌موقع استفاده می‌کنم و هیچ‌وقت نمونه‌برداری نمی‌کنم که مثل همان را بازی کنم و همیشه سعی می‌کنم با کدهای شناسایی‌ای که از آن شخصیت پیدا می‌کنم، دوباره خودم آن را خلق کنم.

 در طول این سال‌ها، معمولا چگونه متوجه ‌شده‌اید که در خلق درست شخصیت‌ها موفق بوده‌اید؟
از مردم. از برخوردهای آن‌ها به‌خوبی متوجه می‌شوم که چقدر با نقشم ارتباط برقرار کرده‌اند. گاهی از نظرهای همین مردم کوچه و بازار چیزهایی یاد گرفته‌ام که در نقش‌آفرینی کارهای بعدی‌ام، کمک زیادی به من کرده است.

 اگر نقشی آن اندازه که شما بخواهید، جا برای مانور نداشته باشد، چه می‌کنید؟
من تمام کارهایم را انتخاب می‌کنم، حتی قبل از انقلاب هم در هر کاری بازی نمی‌کردم. تا سناریویی را نخوانم و با آن ارتباط بر قرار نکنم، آن را قبول نمی‌کنم. من نقشی را بازی می‌کنم که بتوانم آن را خوب بازی کنم و بدانم جای مانور دارد.

 نقش کوچک و بزرگ در انتخابتان موثر است؟
نه. من حتی نقش‌های کوچک را بیشتر می‌پذیرم.

بعد از انتخاب کار، چه روشی برای نزدیک شدن به نقشتان و ایفای آن دارید؟
وقتی نمایشنامه یا فیلم‌نامه‌ای را می‌خوانم، اگر از آن خوشم بیاید، می‌آیم روی نقشی که قرار است آن را ایفا کنم، متمرکز می‌شوم تا ببینیم آیا می‌توانم آن را خوب بازی کنم یا نه. اگر احساس کنم که نمی‌توانم، به هیچ‌وجه قبولش نمی‌کنم.

 معمولا، نقش کارگردان در هدایت شما چه میزان است؟
کاراکتر را من خلق می‌کنم ولی می‌گذارم او هم نظرش را به من بدهد. با او حرف می‌زنم و می‌پرسم که از من چه می‌خواهد. درنهایت کاری را که او بگوید، انجام می‌دهم. بدون اجازه او کاری را نمی‌کنم و می‌گذارم راحت مدیریتش را اعمال کند.

 دیدگاهتان درباره بازیگری چیست؟
بازیگری هنر بسیار دشواری است ولی من معتقدم که موفق شدن در بازیگری راحت است، فقط کمی‌ تلاش و پشتکار می‌خواهد که به نظر می‌رسد تداوم چنین تلاشی، سخت ‌باشد. از من خواستند زندگی‌ام را برای کتاب آقای بازیگر بنویسم. وقتی آن را نوشتم و به همه جزئیاتش پرداختم، تازه آنجا بود که فهمیدم در این سال‌ها چه دوران سختی را در عرصه این هنر گذرانده‌ام.

 


برچسب ها :
دسته بندی : برگزیده , تازه ترین ها , گفتگو
ارسال دیدگاه