برگزیده

تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۵/۲۳ - ۱۸:۳۲

اگر در پی‌ی نمایش‌نامه‌های خوب می‌گردیم

مشهدتئاتر- آرش خیرآبادی: نمایش‌نامه‌نویس، منتقد و مدرسِ تآتر.   بسیاری از ما بر این باوریم که ادبیاتِ داستانی‌ی زبانِ پارسی، منحصر به چند نمونه‌ی محدود است. تا اسمِ داستان‌های پارسی می‌آید، بلافاصله سراغِ شاه‌نامه و مثنوی می‌رویم. حال آن که چنین نیست. ما معدن غنی و بزرگی از داستان‌های کهن داریم که اگر عزمِ مطالعه‌اش […]

اگر در پی‌ی نمایش‌نامه‌های خوب می‌گردیم

مشهدتئاتر- آرش خیرآبادی: نمایش‌نامه‌نویس، منتقد و مدرسِ تآتر.

 

بسیاری از ما بر این باوریم که ادبیاتِ داستانی‌ی زبانِ پارسی، منحصر به چند نمونه‌ی محدود است. تا اسمِ داستان‌های پارسی می‌آید، بلافاصله سراغِ شاه‌نامه و مثنوی می‌رویم. حال آن که چنین نیست. ما معدن غنی و بزرگی از داستان‌های کهن داریم که اگر عزمِ مطالعه‌اش باشد، تا سال‌های سال می‌تواند خوراکِ نمایش‌نامه‌های آیینی-سنتی‌مان را فراهم کند.

کتاب‌هایی چون هزار و یک شب، قابوس‌نامه، سندبادنامه، مرزبان‌نامه، کلیله و دمنه، داستان‌های اَوِستایی، پنج‌گنجِ نظامی، ویس و رامین، اسرارالتوحید، سیاست‌نامه، عقل سرخ، تاریخ بیهقی، تاریخ جهان‌گشا، سمک عیار، حسین کرد شبستری، طوطی‌نامه، امیرارسلان نام‌دار و فرخ‌لقای رومی، آواز پر جبرییل و هزاران هزار نمونه‌ی روایی‌ی دیگر، منابعی هستند که می‌توانند ما را در نمایش‌نامه‌های اقتباسی، یاری رسانند.

***

شاید بشود گفت یکی از وظایفِ مسوولانِ تآتر این است که نمایش‌نامه‌نویسان را ترغیب به نوشتنِ آثارِ اقتباسی با الهام و استفاده از این منابع کهن داستانی کنند و هر ساله، چند اجرای فاخر از این متن‌ها را کمک‌رسانی نمایند. جز این، ما در ادبیاتِ معاصرِ خویش هم، آثارِ نمایشی‌ی فراوانی از بزرگانِ قلم داریم:

آثارِ نمایشی‌ی صادقِ هدایت، میرزاده‌ی عشقی، صادقِ چوبک، هوشنگِ گلشیری، غلامحسین ساعدی و بسیاری دیگر، گواه بر این مدعا ست.

در طولِ سالیانِ گذشته، آثارِ فاخری در حوزه‌ی ادبیاتِ داستانی نوشته شده‌اند که هر یک استعدادِ بسیاری برای دراماتیزه شدن و اجرای بر صحنه دارند. آثاری چون سَوُو شون [سیمین دانشور]، کلیدر [محمود دولت‌آبادی]، بامداد خمار [فتانه حاج‌سید جوادی]، اهل غرق [منیرو روانی‌پور] و بسیاری از نویسنده‌گانِ به‌نامِ دیگر کشور، از این جمله‌اند.

فرض را بر این بگیرید که رمانِ بلندی چون کلیدر [محمود دولت‌آبادی] چه حجمِ گسترده‌ای از روی‌دادهای دراماتیک و قابلِ نمایش را در خود گنجانده است؟ و چه اندازه می‌توان از آن، با یک پرداختِ خوب و تصویری، در گسترشِ فرهنگِ بومی و آیینی‌ی اقلیمی چون خراسان، بهره گرفت. یا رمان‌های نابِ نویسنده و دراماتیستِ به‌نامِ هم‌شهری‌مان، سعید تشکری، از «مفتون و فیرزه» بگیر تا «پاریس پاریس» همه می‌توانند علاوه بر حوزه‌ی ادبیاتِ داستانی در حوزه‌ی ادبیاتِ نمایشی هم آثارِ اقتباسی‌ی درخشانی شوند.

***

از کجا باید شروع کرد؟

اغلب، قدمِ نخست، مشکل‌ترین گام در رسیدن به هدف است. در گامِ نخست ادبیاتِ داستانی‌ی زبانِ پارسی‌ی ما به عنوانِ منبعِ الهام‌بخشِ بزرگی در میانِ اهالی‌ی تآترِ خراسان، شناخته شده و مربی‌یانِ تآتر خواندنِ رمان‌های خوبِ ایرانی را یکی از الزاماتِ بخشِ آموزشِ تآتر کنند.

هنرجویانِ تآتر باید ملزم شوند تا قله‌های بلندِ ادبیاتِ داستانی‌ی ایران را بشناسند و از آن در پرورشِ قدرتِ تخیل و تصویرپردازی‌های خویش، بهره جویند. این امر ممکن نیست مگر با بسطِ فرهنگِ مطالعه.

***

گامِ دوم:

در گامِ بعد، نمایش‌نامه‌نویسانِ ما می‌توانند خود را ملزم بدانند تا حداقل یک‌بار در طولِ عمرِ کاری‌شان، اثری برگرفته شده از یک رمانِ مشهورِ ایرانی را در کارنامه‌ی خود بگنجانند. این مهم، اگر چونان امری واجب در روندِ نمایش‌نامه‌نویسی‌ی ما تلقی گردد، بانکِ متونِ نمایشی‌مان غنی از آثاری خواهد شد که قدرتِ داستان‌پردازی و روایت‌اش، پیش‌تر در هیئتِ رمان یا داستان کوتاه، سنجیده و قضاوت شده. در این صورت، مخاطب هم نمایشی زیبا و محکم را می‌بیند و هم با متنی داستانی و خوب، آشنا می‌شود.

***

گام سوم:

حمایتِ مسوولان از ادبیاتِ نمایشی‌ی اقتباسی ست. برگزاری‌ی جشنواره‌های خاصِ این گونه‌ی ادبی، می‌تواند مشوق و کمک بزرگی باشد تا هنرمندانِ نویسنده‌ی ما، به سراغِ آثارِ داستانی بروند و جُنگی ارزش‌مند از آثارِ درجه یکِ داستانی را به مخاطبان معرفی کنند.

***

سخن پایانی:

اگر نویسنده‌گانِ نوگو و نوجوی خراسانی در این امر پیش‌قدم شوند، می‌توانند با کمک از محتوا و ساختارهای قوی‌ی داستان‌های مهم جهان، بخشی از کسری‌های تکنیکی‌ی متون‌شان را به این طریق برطرف سازند.

برگزاری‌ی نشست‌های خاصِ ادبیاتِ داستانی-نمایشی، تشویقِ تآتری‌ها به خواندنِ رمان‌های مهم جهان، تخصیصِ یک فضای مناسب برای برگزاری‌ی جلساتِ نقد و بررسی، تعاملِ فرهنگی‌ی هنرمندان در این زمینه‌ی خاص، گشودنِ یک سرفصل خاص برای نمایش‌های برگرفته از ادبیاتِ داستانی در همه‌ی حوزه‌های نمایشی، اختصاصِ صفحه‌ای ویژه‌ی نمایش‌نامه‌های اقتباسی در تارنماهای مرتبط با تآتر و بسیاری دیگر از راه‌ها، می‌توانند کمک کنند تا تآتر، بخشی از دردِ کم‌بودِ مطالعه‌ی جامعه را، التیام بخشد و کمک کند تا مردم، بیش‌تر با آثارِ ادبی آشنا شوند.


برچسب ها :
دسته بندی : تازه ترین ها , یادداشت هفته
ارسال دیدگاه

تبلیغات